Technologie wordt bepalend voor concurrentiepositie maakindustrie

De Nederlandse maakindustrie moet blijven investeren in technologie om internationaal concurrerend te blijven. Dat stellen maakindustrie-experts Mathieu Rosier en Henric van der Ent van PwC Nederland naar aanleiding van PwC’s Industrial Manufacturing Outlook.

Uit dat onderzoek blijkt dat de inzet van geavanceerde technologie tot 2030 wereldwijd in de hele waardeketen meer dan verdubbelt. Ook in Nederland zien de experts dat AI, robotica en automatisering belangrijker worden, zowel om kosten te beheersen als om nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen.

De maakindustrie bestaat uit uiteenlopende bedrijven. Een producent van beton werkt onder andere omstandigheden dan een hightechfabrikant. Daardoor verschilt ook het tempo waarin bedrijven technologie toepassen. Toch zien Rosier en Van der Ent een duidelijke lijn: technologie krijgt steeds meer ruimte in ondersteunende processen, terwijl automatisering in primaire productieprocessen achterblijft.

Volgens de experts wordt verdere automatisering in de hele waardeketen noodzakelijk. De internationale concurrentie neemt toe, terwijl arbeids-, grondstof- en energiekosten in Nederland relatief hoog blijven. Zonder verdere automatisering lopen Nederlandse maakbedrijven het risico dat zij zichzelf uit de markt prijzen.

‘Voor een aantal bedrijven is de keuze helder: óf de kosten moeten omlaag, óf productie verplaatst zich naar andere delen van de wereld. Technologie kan daarbij helpen om concurrerend te blijven’, zegt Van der Ent.

Investeringen vragen om keuzes

Automatisering gaat in de maakindustrie niet vanzelf. Volgens Rosier komt dat mede door de aard van de sector. ‘Fabrieken, installaties en machines pas je niet zomaar aan. Bestaande bedrijfsmiddelen zijn gebouwd voor de lange termijn en vragen vaak om aanzienlijke investeringen voordat innovaties kunnen worden doorgevoerd. Daarnaast is de druk van nieuwe toetreders in de sector beperkt, waardoor de invoering en toepassing van nieuwe technologie soms langzamer verloopt. Je kunt een compleet AI-gedreven fabriek willen bouwen, maar dan heb je nog altijd grote investeringen in fysieke bedrijfsmiddelen nodig. Dat maakt de drempel hoog.’

Van der Ent wijst daarnaast op het belang van menselijke inspanningen. ‘Succesvolle toepassing van AI vraagt niet alleen om technologie, maar ook om nieuwe kennis en vaardigheden. Medewerkers moeten leren hoe zij AI-oplossingen effectief en verantwoord kunnen inzetten. Dat aspect krijgt nog niet altijd de aandacht die het verdient, terwijl het vaak bepalend is voor het succes’, zegt Van der Ent.

De PwC-experts wijzen erop dat bedrijven hun investeringen zorgvuldig moeten afwegen. Automatisering vraagt vaak om substantiële bedragen, terwijl bedrijven ook moeten investeren in bijvoorbeeld R&D en de supply chain. ‘Daarbij is er maar één pot met geld om te verdelen. De vraag is waar het investeringsbudget de meeste waarde oplevert. Installaties zijn kostbaar en vaak nog niet afgeschreven, waardoor vervanging of aanpassing niet altijd eenvoudig te rechtvaardigen is’, zegt Rosier.

Nieuwe verdienmodellen

De Industrial Manufacturing Outlook laat zien dat maakbedrijven verwachten dat groei in de toekomst niet alleen uit traditionele maakactiviteiten komt. Wereldwijd gaan bedrijven ervan uit dat in 2030 ongeveer 44 procent van hun omzet afkomstig is uit nieuwe activiteiten. Technologie, en vooral AI, speelt daarin een belangrijke rol.

Rosier en Van der Ent herkennen die ontwikkeling ook in Nederland. Fabrikanten positioneren zich vaker als aanbieders van complete oplossingen in plaats van alleen als producenten van fysieke producten.

‘AI is niet alleen een handig hulpmiddel om efficiënter te werken. Het maakt ook nieuwe businessmodellen mogelijk. Denk aan slimme, digitaal verbonden oplossingen, flexibel inzetbare apparatuur, uitgebreidere service- en onderhoudsconcepten en oplossingen voor energiebesparing en continu actueel inzicht in de productieketen’, zegt Van der Ent.

Rosier ziet daarin ruimte voor verdere groei. ‘Je blijft produceren, én je bouwt steeds meer aanvullende dienstverlening rond het kernproduct. Daarmee ontstaan nieuwe verdienmodellen en groeimogelijkheden. Ik verwacht dat de bijdrage van deze activiteiten aan de omzet verder groeit.’

Stap voor stap beginnen

Volgens PwC doen maakbedrijven er goed aan om verdere automatisering stapsgewijs aan te pakken. De eerste stap is inzicht krijgen in welke AI-ontwikkelingen relevant zijn voor de organisatie en wat de mogelijke impact is op het bedrijfsmodel.

Daarna ligt de nadruk op focus. Bedrijven kunnen niet alles tegelijk automatiseren of overal een beetje AI toevoegen. Volgens de experts werkt het beter om één proces te kiezen waarin technologie daadwerkelijk verschil kan maken. Daarnaast vraagt succesvolle invoering om samenhang tussen systemen, processen en mensen.

Tot slot moeten bedrijven vroegtijdig keuzes maken over technologie. Daarbij gaat het om de vraag welke oplossingen zij zelf ontwikkelen, zoals AI-agents, en welke zij afnemen via bestaande technologieplatformen. Zo kan technologie niet alleen bijdragen aan efficiëntere productie, maar ook aan nieuwe manieren om waarde te creëren.