Nevi PMI: Hamsterwoede leidt tot grootste ordergroei in ruim vier jaar

De Nederlandse industrie heeft in mei de sterkste groei laten zien in bijna vier jaar tijd. De Nevi Inkoopmanagersindex (PMI) steeg van 54,4 naar 55,9, het hoogste niveau sinds 2021. De groei werd vooral aangejaagd door een sterke toename van nieuwe orders. Veel afnemers legden extra voorraden aan uit vrees voor tekorten en verdere prijsstijgingen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten.

Volgens Nevi hing de stijging van de PMI grotendeels samen met klanten die eerder en meer bestelden om mogelijke leveringsproblemen en hogere prijzen voor te zijn. Hoewel ook de exportvraag groeide, kwam de sterkste impuls uit de binnenlandse markt.

De grotere vraag leidde tot een forse stijging van de productieomvang. Producenten vergrootten daarnaast hun inkoopactiviteiten om zelf buffervoorraden op te bouwen. De hoeveelheid ingekocht materiaal nam toe in het sterkste tempo in vier jaar tijd.

Voor het eerst sinds begin 2023 steeg ook de hoeveelheid onderhanden werk. Dat wijst erop dat bedrijven niet altijd voldoende capaciteit hadden om de groeiende orderportefeuilles direct te verwerken. Tegelijkertijd breidden zij hun personeelsbestand licht uit.

Levertijden lopen verder op

De sterke vraag en de extra voorraadopbouw zetten de toeleveringsketens verder onder druk. De gemiddelde levertijden werden opnieuw langer en de prestaties van leveranciers verslechterden in mei het sterkst sinds mei 2022.

Ondanks die vertragingen slaagden bedrijven erin hun voorraden grondstoffen en materialen verder uit te breiden. De voorraad gereed product daalde juist, doordat ondernemingen deze aanspraken om aan de vraag te voldoen.

Ook de kostendruk nam verder toe. De inkoopprijsinflatie bereikte het hoogste niveau in meer dan vier jaar. Vooral brandstof, oliegerelateerde producten en andere grondstoffen werden duurder. Producenten verhoogden daarop hun verkoopprijzen in het snelste tempo in meer dan drieënhalf jaar, maar konden de hogere kosten niet volledig doorberekenen aan klanten.

Niet alleen hamstergedrag

Albert Jan Swart, sectoreconoom Industrie bij ABN AMRO: ‘Het hamstergedrag als gevolg van de oorlog in Iran jaagt de groei van de Nederlandse industrie naar het hoogste tempo in bijna vier jaar tijd, blijkt uit de Nevi Inkoopmanagersindex. Inkopers vrezen tekorten en hogere prijzen, en kopen daarom extra onderdelen en materialen in. Vooral de vraag naar halffabricaten nam toe, vermoedelijk doordat afnemers extra onderdelen en materialen bestellen uit angst voor hogere prijzen en mogelijke tekorten op de relatief korte termijn. De binnenlandse vraag stijgt het sterkst, maar ook de vraag vanuit het buitenland neemt toe, zoals uit Duitsland, Azië en Australië. Vermoedelijk gaat het bijvoorbeeld om chemische producten, zoals kunststoffen.’

Gevaar van onverkochte voorraden

Swart vervolgt: ‘Het hamstergedrag is niet onlogisch, gezien de maandenlange de facto sluiting van de Straat van Hormuz als gevolg van de oorlog. Toeleveringsketens zijn daardoor sterk ontregeld en er ontstaan tekorten aan bepaalde materialen. Zo is het aanbod van bepaalde chemische producten, kunststoffen en aluminium al afgenomen, waardoor de inkoopprijzen sinds het begin van de oorlog sterk stijgen. Sommige kunststoffen zijn circa zeventig procent duurder geworden, blijkt uit cijfers van Plastics Information Europe.’

‘Ondernemingen die momenteel extra voorraden inkopen, moeten zich realiseren dat dat zij mogelijk met overtollige voorraden komen te zitten. Dit is zeker het geval wanneer eerder bestelde materialen pas na enige tijd worden geleverd, terwijl de vraag naar de nog te produceren eindproducten in de tussentijd is teruggevallen. Het verschijnsel dat een kleine verandering van de vraag naar producten, in dit geval vooral halffabricaten, leidt tot grote schommelingen in voorraad- en productieniveaus staat ook wel bekend als het Forrester- of bullwhip-effect (in het Nederlands: zweepslageffect). Uit de verscheidene Nevi-deelindicatoren rijst het beeld op van het grootste bullwhip-effect in ongeveer vier jaar tijd.’

‘Overigens leiden de hogere inkoopkosten voor veel ondernemers in de Nederlandse industrie tot een grotere behoefte aan werkkapitaal. Zo is de inkoop van kunststof normaliter goed voor ongeveer de helft van de totale kosten van de kunststofverwerkende industrie, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook brandstof, chemische producten en metalen worden snel duurder, met een nog grotere behoefte aan liquiditeit tot gevolg.’

Nederland profiteert van AI-investeringen

Swart: ‘Niet alle prijsstijgingen zijn het gevolg van de oorlog in Iran. Ook elektronische componenten worden duurder, vooral door de hoge vraag die wordt veroorzaakt door investeringen in datacenters voor AI-toepassingen.’

‘Ook uit de Nevi-cijfers blijkt dat het hamstergedrag vanwege de oorlog in Iran waarschijnlijk niet het hele verhaal is. De relatief snelle groei van de Nederlandse industrie is wellicht deels het gevolg van omvangrijke investeringen in datacenters, waardoor chipfabrikanten extra investeren. Nederlandse chipmachinebouwers, waarvan marktleider ASML veruit de bekendste is, profiteren daarvan, en daarmee ook vele honderden Nederlandse toeleveranciers. De relatieve sterke binnenlandse vraag blijkt indirect uit het feit dat de voorlopige inkoopmanagersindices van S&P Global buiten Nederland juist verslechterden, zoals in Duitsland en in de eurozone.
Toch is het de vraag of de Nederlandse industrie het huidige groeitempo in de komende maanden kan vasthouden. Wanneer het hamstereffect afneemt, moet blijken hoe bestendig de vraag naar Nederlandse industriële producten is. Uit voorlopige inkoopmanagersindices van S&P Global blijkt dat vooral de dienstensector lijdt onder de snel oplopende inflatie, wat leidt tot krimp van de economie in de eurozone. Als dat te lang duurt, is dat waarschijnlijk slecht nieuws voor de vraag naar machines.’