EU wil eigen maakindustrie vaker voorrang geven

De Europese Unie werkt aan maatregelen om de eigen industrie te versterken en de afhankelijkheid van landen als China en de Verenigde Staten te verkleinen. Europese producenten moeten onder meer vaker worden bevoordeeld bij aanbestedingen en subsidieregelingen. Ook wil Brussel strategische productie binnen de EU stimuleren, import beter kunnen begrenzen en toeleveringsketens spreiden. Veel plannen zijn nog in onderhandeling, blijkt uit een analyse van RaboResearch.

Een belangrijke rol is weggelegd voor de voorgestelde Industrial Accelerator Act. Daarmee wil de Europese Commissie Europese-herkomsteisen en CO2-voorwaarden invoeren bij publieke aanbestedingen, veilingen en steunregelingen. De maatregelen richten zich onder meer op nettonultechnologieën, de bouw en de automobielindustrie.

In de bouw zouden de voorwaarden gelden voor gebruikte materialen zoals beton, cement, staal en aluminium. Bij aankoopsteun voor elektrische voertuigen wil de Commissie eisen stellen aan zowel de herkomst van onderdelen als de assemblage. Buitenlandse investeringen in onder meer batterijen, elektrische voertuigen, kritieke grondstoffen en zonne-energie zouden daarnaast Europese banen, kennisoverdracht en lokale opdrachten moeten opleveren.

Het doel van de Industrial Accelerator Act is om het aandeel van de maakindustrie in de Europese economie te laten groeien van veertien procent nu naar twintig procent in 2035. Over de precieze voorwaarden wordt nog onderhandeld. Volgens RaboResearch bestaat er brede steun voor Europese-herkomstregels, maar moeten de lidstaten en het Europees Parlement nog overeenstemming bereiken over de uitwerking.

De Commissie heeft bovendien voorgesteld om tussen 2028 en 2034 via het European Competitiveness Fund 234 miljard euro in de maakindustrie te investeren. Dit bedrag maakt deel uit van de voorgestelde Europese meerjarenbegroting, waarover de lidstaten nog unaniem een akkoord moeten bereiken.

Meer bescherming tegen buitenlandse import

Naast financiële steun en aanbestedingsvoorwaarden wil de EU haar industrie beter beschermen tegen goedkope en/of sterk toenemende import. Daarvoor beschikt Brussel al over antidumpingmaatregelen, antisubsidiemaatregelen en vrijwaringsmaatregelen.

Antidumping- en antisubsidieonderzoeken kunnen leiden tot extra invoerheffingen wanneer buitenlandse producten kunstmatig goedkoop op de Europese markt komen of profiteren van ongeoorloofde staatssteun. Volgens het rapport waren er op het moment van publicatie 54 van dergelijke maatregelen van kracht. Deze instrumenten zijn gericht op specifieke producten, maar vereisen uitgebreid onderzoek naar de schade voor Europese producenten.

Vrijwaringsmaatregelen kunnen breder worden ingezet bij een plotselinge importtoename die een Europese bedrijfstak ernstig schaadt of dreigt te schaden. Daarbij hoeft geen sprake te zijn van oneerlijke handel. De EU kan dan quota of invoerheffingen instellen, al gelden die maatregelen in beginsel voor alle handelspartners en is steun van een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten nodig.

Binnen de EU bestaat nog geen volledige overeenstemming over verdere handelsbescherming. Frankrijk, Italië en Nederland pleiten volgens RaboResearch voor een hardere aanpak. Andere lidstaten zijn terughoudender vanwege mogelijke tegenmaatregelen en het belang van buitenlandse investeringen.

Grondstoffen en leveranciers spreiden

De EU wil ook minder afhankelijk worden van afzonderlijke landen voor kritieke grondstoffen en technologie. Vooral de afhankelijkheid van China is groot bij onder meer zeldzame aardmetalen, batterijen, zonnepanelen en onderdelen voor windturbines. Ook de traditionele industrie, halfgeleidersector en defensie hebben grondstoffen nodig die Europa grotendeels importeert.

Met de Critical Raw Materials Act stimuleert Brussel de winning en verwerking van kritieke materialen binnen Europa. Strategische projecten kunnen gebruikmaken van snellere vergunningprocedures en ondersteuning bij het aantrekken van financiering. Daarnaast worden voorstellen verwacht voor verplichte recycling en beperkingen op de uitvoer van onder meer aluminiumschroot en afval van permanente magneten.

Volledige onafhankelijkheid acht RaboResearch niet haalbaar. Daarom zet de EU ook in op handelsakkoorden en nieuwe grondstoffenpartners. Brussel werkt daarnaast aan een mogelijk diversificatie-instrument, waarmee bedrijven verplicht kunnen worden hun inkoop over meerdere leveranciers of landen te verspreiden. Daarbij wordt gedacht aan quota, aanvullende tarieven en een gedeeltelijke vergoeding van de extra kosten. Een voorstel wordt in het najaar verwacht.